Ντερμπι,χουλιγκανισμός και ο κακός μας εαυτός.

«Πάλι για την νοοτροπία θα γράψεις? Αφού βλέπεις κανείς δε δίνει σημασία, κανείς δε σε ακούει,  όλοι τα θεωρούν  ‘ψιλά γράμματα’ . Δε βαρέθηκες»?

Αυτή ήταν η αντίδραση φίλων και γνωστών στους οποίους εξεδήλωσα την επιθυμία να γράψω άρθρο με αφορμή το χθεσινό ντέρμπι και τα όσα οδήγησαν στη ματαίωσή του.

Η απάντηση μου ήταν «όχι δε βαρέθηκα».

Δε βαρέθηκα να επισημαίνω την γενεσιουργό αιτία όλων των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε ως έθνος.

Δε βαρέθηκα να γράφω και να ξαναγράφω για τον ένα και μοναδικό λόγο που τίποτα δεν αλλάζει επί τω βελτίω σ αυτή τη χώρα.

Για μια ακόμα φορά είδαμε το ίδιο χιλιοπαιγμένο «έργο» χθες βράδυ. Μια ωραία ποδοσφαιρική βραδιά να χαλάει και ολόκληρη η ποδοσφαιρόφιλη – και μη- κοινότητα να αναρωτιέται γιατί πια δε μπορεί να αλλάξει κάτι σ αυτή την δύσμοιρη χώρα.

Κι όμως, όλα είχαν γίνει τυπικά σωστά.

Δεκάδες ώρες συσκέψεων μεταξύ εκπροσώπων των 2 ΠΑΕ, της Αστυνομίας και της διοργανώτριας αρχής. Διαφημιστικά σποτ που τόνιζαν την σημασία της ομαλής διεξαγωγής του αγώνα. Ενημερωτική καμπάνια για τη προστασία του ποδοσφαίρου και της γηπεδούχου ομάδας από πιθανή τιμωρία.

Οι πάντες επιμένουν να αναλύουν το θέμα με όρους ποδοσφαιρικούς. Μιλούν για την κυριαρχία του Ολυμπιακού αγνωστικά και εξω-αγωνιστικά, τις σχέσεις ισχύος μεταξύ παραγόντων κλπ.

Ως κοινωνιολόγος/εγκληματολόγος φρονώ ότι οι λογικές και οι πρακτικές στη ζωή είναι κοινές,  ανεξαρτήτως για ποιο χώρο μιλάμε. Είτε για το ποδόσφαιρο, είτε για την εξωτερική πολιτική της χώρας. Τα μεγέθη αλλάζουν μόνο.

Καθοριστικός παράγοντας για έναν λαό είναι η νοοτροπία. Αυτή καθορίζει αντιδράσεις, δυνατότητα προσαρμογής σε νέες συνθήκες και γενικώς το παρόν και το μέλλον του.

Η νοοτροπία αποτελεί την συνισταμένη βιωμάτων, εμπειριών, παιδείας, κουλτούρας καθώς και της γενικότερης κοινωνικής διαπαιδαγώγησης/διάπλασης ενός λαού.

Η νοοτροπία αποτελεί κομμάτι του συλλογικού μας υποσυνειδήτου. Του τρόπου δηλαδή που «ενστικτωδώς» αντιδρούμε σε κάτι τι που συμβαίνει. Του τρόπου που επεξεργαζόμαστε πληροφορίες και κάνουμε επιλογές.

Ως ένας τόσο βαθιά ριζωμένος μηχανισμός, η νοοτροπία είναι πολύ δύσκολο να μεταβληθεί. Απαιτεί έκθεση σε νέες ιδέες, χρόνο και έντονη βούληση επι μακρόν.

Είναι εύκολα αντιληπτό λοιπόν ότι είναι ευκολότερο να ρίχνουμε τα προβλήματα μας αλλού, από το να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα.

Δύο παραδοχές είναι απαραίτητες σ αυτό το σημείο.

1.      Είμαστε λαός ανομικός.

2.      Έχουμε θυμικό εφηβικού τύπου.

Οι φίλοι μου δεν λένε να ησυχάσουν: «Γίνεσαι κουραστικός το καταλαβαίνεις? Ο μέσος Έλληνας δε θέλει να διαβάζει για τα ελαττώματά του. Θα γίνεις αντιπαθής»!

 Τους απαντώ ότι με αυτά που λένε δικαιώνουν αυτά που γράφω περί «εφηβικού θυμικού». ..

Ως προς την ανομία μας, το πρόβλημα είναι γνωστό. Γαλουχηθήκαμε σε ένα κοινωνικο-πολιτικό περιβάλλον όπου το δίκαιο του ισχυρότερου ήταν κανόνας. Ξυλοδαρμοί για πολιτικούς κ οπαδικούς λόγους ήταν σε ημερησία διάταξη και είχαν φτάσει στο σημείο να θεωρούνται «φυσιολογικοί». Βία στα πανεπιστήμια από …»δημοκρατικές» πολιτικές νεολαίες, ξυλοδαρμοί καθηγητών είναι μονο μερικά από τα… φιλειρηνικά περιστατικά με τα οποία μεγαλώσαμε όλοι και θεωρούμε ….ασήμαντα.

Να μη ξεχάσω και την βία στους δρόμους όπου θεωρείται νορμάλ να μαχαιρωνόμαστε για μια θέση παρκινγκ….

Η σωματική βία αποτελεί προϊόν της βαθιάς μας επιθυμίας για κυριαρχία. Έχει λοιπόν τις προεκτάσεις της και σε άλλους τομείς. Έτσι λοιπόν θεωρήθηκε όχι απλώς φυσιολογικό αλλα επιθυμητό και κοινωνικά τιμητικό το να καταφέρουμε μέσω γνωριμιών να διορίζουμε και τα 3 μας παιδιά στο δημόσιο εις βάρος άλλων παιδιών. «Αφού μπορείς, καλά κάνεις»…. αυτό δε λέγαμε πάντα?

Ταυτοχρόνως με την λυσσαλέα βούλησή μας για επικράτηση, εμφορούμαστε από ένα πνεύμα εφηβικό. Πώς συμπεριφέρεται ένας έφηβος? Πιστεύει ότι έχει μονό δικαιώματα, καμία υποχρέωση και πάντα κάποιος άλλος φταίει για τα δεινά του. Γι αυτό είμαστε και τόσο καλοί στο να «κατασκευάζουμε» εχθρούς. Παλιά ήταν οι Αμερικάνοι, τώρα οι Γερμανοί αλλά …ποτέ εμείς!

Το να δει κανείς τον καθρέφτη πονάει… ιδιαιτέρως για την ευάλωτη ψυχή ενός αιώνιου εφήβου…

Τώρα οι φίλοι μου αφήνιασαν… «Τι σχέση έχουν αυτά με το ποδόσφαιρο? Για αλλού ξεκίνησες, αλλού καταλήγεις»…

  Είναι έτσι άραγε?

Ολόκληρη η κοινωνία αναρωτιέται γιατί δε διώκεται ο χουλιγκανισμός και αρνείται να διαπιστώσει ότι το πρόβλημα είναι… η… ίδια!

Η ανομική της πλευρά που θέλει να εφαρμόζονται οι νόμοι… αλλά για τους άλλους!

Η Ελλάδα έχει αυτή τη στιγμή ένα από τα πιο σύγχρονα νομικά πλαίσια για τον χουλιγκανισμό. Αποτρέπει αυτό κανέναν?

Όχι! Διότι οι νόμοι δεν αποτρέπουν , η εφαρμογή τους λειτουργεί αποτρεπτικά!

Όταν λοιπόν δεν είμαστε διατεθειμένοι  λόγω ανομικής και εφηβικής νοοτροπίας να δούμε την αγαπημένη μας ομάδα να τιμωρείται, το «παιχνίδι έχει χαθεί» για να μιλήσουμε και με ποδοσφαιρικούς όρους…

Οι χαρακτηρισμοί είναι ενδεικτικοί νοοτροπίας.

Είναι άραγε τυχαίο που έχουμε εφεύρει ευφάνταστους όρους για να χαρακτηρίζουμε κοινούς εγκληματίες?

Οι κακοποιοί που σπάνε τα Πανεπιστήμια μας είναι … «αντεξουσιαστές»!

Οι ανεγκέφαλοι κάφροι που ματαιώνουν αγώνες βιαιοπραγώντας είναι «θερμοκέφαλοι φανατικοί οπαδοί»….

Μη ξεχνάμε ότι μέχρι προ ολίγων ετών υπήρχε σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας μας που θεωρούσε ότι η 17Ν ήταν.. επαναστατική οργάνωση !

Δυστυχώς ο «έφηβος» που κυριαρχεί μέσα μας ταυτίζεται με όποιον προβάλει μια… ρομαντική διάθεση για να καλύψει τις παράνομες πράξεις του.

Βρισκόμαστε σε σύγχυση μεταξύ της εφαρμογής του νόμου, που προστάζει η λογική μας, και της συμπόνιας σε κάθε παρανομούντα που απαιτεί το «επαναστατημένο 15 χρονο» που «μιλάει» στην εφηβική ψυχή μας.

Ας μη περιμένουμε από παράγοντες, πολιτικούς και διάφορους άλλους υπευθύνους να εφαρμόσουν Νομούς τους οποίους ψήφισαν μεν, δεν πιστεύουν δε…

Είναι και αυτοί έφηβοι σαν και εμάς….

Δε θέλουν και δε μπορούν να φιμώσουν τον  teenager  που παίρνει αποφάσεις με το θυμικό και όχι με τον ρεαλισμό.

Που ασφυκτιά με την εφαρμογή του Νόμου και προτιμά να συζητά αιωνίως για τα αυτονόητα..

Είναι ο πιο πρόσφορος τρόπος για να υποκρίνεται στον εαυτό του ότι «κάνει ότι μπορεί» και να έχει ένα άλλοθι για να μη λύνει ποτέ το πρόβλημα..

Οι φίλοι μου? Έφυγαν ήδη βρίζοντας…. Αλλά πώς να κρατήσεις κακία σ έναν έφηβο?

Αναδιάρθρωση ΕΛ.ΑΣ : Εντυπώσεις, ουσία και παθογένειες.

Για μια ακόμα φορά, εξαγγέλθηκε από τα πλέον αρμόδια χείλη η ..αναδιοργάνωση της ΕΛ. ΑΣ.

Χωρίς να αμφισβητήσω τις καλές προθέσεις του νέου Υπουργού, οι πάντες γνωρίζουν πως οι συνεχείς «αναδιαρθρώσεις» που σχεδόν πάντα μένουν στα χαρτιά, έχουν μειώσει δραματικά το απόθεμα αξιοπιστίας που έχουν τέτοιου είδους εξαγγελίες, καθιστώντας μας όλους καχύποπτους σε κάθε νέο εγχείρημα.

Θέλοντας να είμαι δίκαιος, πρέπει να σημειώσω ότι πολλά από όσα ακούστηκαν τις τελευταίες μέρες βρίσκονται στην ορθή κατεύθυνση.

Είναι σίγουρα προκλητικό και παράδοξο να διαθέτουμε τον 5πλασιο αριθμό πυροτεχνουργών σε σχέση με το Λονδίνο, το οποίο διαθέτει 3πλάσια έκταση και πληθυσμό σε σχέση με την Αθήνα, αλλά και πολλαπλάσιες απειλές. (τρομοκρατικές & κοινού εγκλήματος )

Ασφαλώς και πρέπει να απαλλαγεί η ΕΛ.ΑΣ από φυλάξεις που δεν συνάδουν με τον θεσμικό της ρόλο. (Πόσοι υπουργοί απέτυχαν σε αυτό λόγω αφόρητων πιέσεων?)

Ας είμαστε όμως ειλικρινείς. Αυτές είναι (χρήσιμες) διορθωτικές κινήσεις, αλλά επ ουδενί δεν αποτελούν δομικές μεταρρυθμίσεις.

Η ΕΛ.ΑΣ (όπως και η χώρα εν γένει) έχει ανάγκη από αλλαγές δομών κ όχι απλώς διαδικασιών. Χρήζει ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων, ίσως ακόμα και ριζοσπαστικού προσανατολισμού και όχι επί μέρους βελτιωτικών δράσεων.

Πάνω από όλα, πρέπει να τεθεί το κύριο ερώτημα στο οποίο άπαντες αποφεύγουν να δώσουν απάντηση, όπως κάνουμε όλοι σε αυτή τη χώρα όταν δε θέλουμε να εμπλακούμε σε διαδικασίες που έχουν ουσία αλλά είναι και επίπονες.

                       

                             Τι είδους Αστυνομία θέλουμε;

Το μοντέλο της Αστυνόμευσης που θα επιλέξουμε αποτελεί την βάση του οικοδομήματος που λέγεται Ασφάλεια και αντεγκληματική πολιτική της χώρας.

Το εν λόγω μοντέλο δε μπορεί να αποτελεί πιστή αντιγραφή μοντέλων άλλων χωρών. Ασφαλώς μοντέλα αστυνόμευσης που έχουν κριθεί αποτελεσματικά σε άλλες χώρες πρέπει να αναλυθούν και στοιχεία τους σίγουρα θα χρησιμοποιηθούν αλλά η τυφλή μεταφορά τους είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν είναι μονολιθική και δεν ακολουθεί παγκοσμίως τους ίδιους κανόνες. Δεν είναι μαθηματικά που έχουν παγκόσμια εφαρμογή.

Παράγοντες όπως η κουλτούρα, οι συνήθειες και κυρίως η νοοτροπία είναι καθοριστικοί για την επιτυχία ενός μοντέλου ή μιας μεθόδου όταν πρόκειται να φύγει από τη σφαίρα της θεωρίας και καλείται να εφαρμοστεί για να φέρει μετρήσιμα αποτελέσματα.

Οι σύγχρονες τάσεις στον χώρο της Αστυνόμευσης δείχνουν προς 2 κατευθύνσεις:

Στην εξειδίκευση των αστυνομικών , σε αντίθεση με τον παραχωμένο όρο «γενικών καθηκόντων» που χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα

Και στην διεύρυνση της λογοδοσίας  (accountability)  της Αστυνομίας προς την κοινωνία και τον λαό.

Αυτοί είναι και οι 2 άξονες πάνω στους οποίους πρέπει να κινηθεί η όποια μεταρρυθμιστική προσπάθεια.

Ας επιχειρήσουμε μια ανάλυση τους:

        Αξιωματικοί ειδικών καθηκόντων, όχι «γενικών και αορίστων»

Το να ονομάζει ένα Αστυνομικό σώμα τους αξιωματικούς του «γενικών καθηκόντων» δεν είναι μόνο απαξιωτικό για τα στελέχη του αλλά και εντελώς αναποτελεσματικό.

Το σύγχρονο έγκλημα έχει εξειδικεύσεις και το ίδιο πρέπει να κάνουν και οι διώκτες του. Ας μη προτρέξει κάποιος να πει ότι η ΕΛ.ΑΣ έχει πλέον και «ειδικών καθηκόντων» όπως ειδικούς πληροφορικής, βιολόγους, γιατρούς κλπ. Δεν αναφέρομαι μόνο σε ειδικούς επιστήμονες αλλά στο ΣΥΝΟΛΟ του προσωπικού της Αστυνομίας.

Στα προηγμένα αστυνομικά σώματα των ΗΠΑ και της Ευρώπης οι αξιωματικοί (μετά από ένα περιορισμένο rotation για να γνωρίσουν όλες τις πτυχές του αστυνομικού έργου) ξεκινούν την εξειδικευμένη εργασία/υπηρεσία τους σ ένα αντικείμενο και 30 χρόνια αργότερα συνταξιοδοτούνται από την ίδια υπηρεσία.

Με αυτή τη μέθοδο, ο αστυνομικός αναβαθμίζεται ουσιαστικά (και όχι απλώς τυπικά) σε στέλεχος υψηλής εξειδίκευσης που γνωρίζει τα πάντα στον τομέα του και είναι σε θέση να ανταποκριθεί με επιτυχία στο σύγχρονο , περίπλοκο και παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον ασφάλειας.

Για του λόγου το αληθές, ας σημειωθεί ότι το  FBI δεν μετακινεί στελέχη από τη μια υπηρεσία στην άλλη (εντός  FBI) διότι έχει υπολογιστεί ότι για να ενημερωθεί και να αρχίσει να αποδίδει το στέλεχος σε άλλη υπηρεσία απαιτούνται περίπου 2 χρόνια (!)

Η εξειδίκευση είναι επίσης αποτελεσματική σε ό,τι αφορά την διεθνή αστυνομική συνεργασία. Είναι πολύ σημαντικό να αναπτύσσονται δεσμοί και σχέσεις με συναδέλφους του ιδίου αντικειμένου στο εξωτερικό. Όπως προαναφέρθηκε, το έγκλημα δεν έχει πλέον σύνορα. Πρέπει λοιπόν να υπάρχουν τα θεμέλια για αρμονική συνεργασία με ξένες υπηρεσίες, κάτι που είναι δυνατόν μόνο αν τα ίδια άτομα μένουν στις ίδιες υπηρεσίες επι μακρόν.

   Νέα Σχέση Αστυνομίας- Κοινωνίας: Αστυνομική λογοδοσία  (accountability)

Η εισηγητική έκθεση για την ενοποίηση Χωροφυλακής και Αστυνομίας Πόλεων το 1984, ανέφερε πως για να αλλάξει η σχέση Κράτους-Κοινωνίας, πρέπει να αλλάξει η σχέση που έχει ο πολίτης με τους Θεσμούς. Ο θεσμός που είναι πιο κοντά στον πολίτη είναι αυτός της Αστυνομίας.

Αυτός λοιπόν πρέπει να είναι ο δεύτερος μεταρρυθμιστικός πυλώνας.

Η Αστυνομία, όσα και αν κατά καιρούς «ακούει» από τους πολίτες για φαινόμενα διαφθοράς, παραμένει ο μοναδικός κρατικός φορέας που εχει μηχανισμό αυτοκάθαρσης.  Το τμήμα Εσωτερικών Υποθέσεων κάνει πολύ καλή δουλειά, με μετρήσιμα αποτελέσματα που δημοσιεύονται τακτικά από το ίδιο. Η ενίσχυσή του είναι αποφασιστικής σημασίας.

Εξ ίσου αποφασιστικής σημασίας είναι η ενίσχυση του Γραφείου Αστυνομικής αυθαιρεσίας  (στελεχωμένο από πολίτες) που ιδρύθηκε το 2011 αλλά ακόμα παραμένει σχεδόν ανενεργό.

Για να βελτιωθεί η σχέση Αστυνομίας-πολιτών, πρέπει η πολιτεία  να τους καθιστά συμμέτοχους στον έλεγχο του αστυνομικού έργου. Άλλωστε το κοινωνικό συμβόλαιο με βάση το οποίο οι πολίτες εκχώρησαν στην Αστυνομία το δικαίωμα να έχει εξουσία επάνω τους, πρέπει να ανανεώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα για να εμπεδώνεται η αξία του.

Ένας ακόμα τρόπος διεύρυνσης της λογοδοσίας της Αστυνομίας, είναι η υπαγωγή της σε κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Η δημοκρατία μας είναι έμμεση και, στο Κοινοβουλευτικό μας Πολίτευμα, οι πολίτες ελέγχουν την εκτελεστική εξουσία μέσω των βουλευτών. Οι βουλευτές μας λοιπόν, ασκώντας τον ελεγκτικό τους ρόλο, είναι οι καθ ύλην αρμόδιοι για αυτό.

Μια μόνιμη κοινοβουλευτική επιτροπή, αποτελούμενη από τους εκπροσώπους όλων των κομμάτων, θα μπορούσε να ελέγχει τα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα του προτεινόμενου αρχηγού της Αστυνομίας.  Λαμβάνοντας υπ όψιν τις ιδιαιτερότητες της Ελληνικής νοοτροπίας, είναι απαραίτητο αυτή η επιτροπή να έχει αρμοδιότητες και δικαίωμα αρνησικυρίας (βέτο) στον διορισμό του Αρχηγού.

Οι αλλαγές φυσικά και δε περιορίζονται σε αυτούς τους 2 πυλώνες. Φρονώ όμως πως καμιά μεταρρύθμιση δε μπορεί να αποδώσει αν δε βασιστεί σε υγιείς βάσεις, οι οποίες διασφαλίζονται μόνο μέσω ριζικών αλλαγών σε καίριους τομείς.

Ας προσπαθήσουμε να μη βάλουμε « το κάρο μπροστά από το άλογο» αυτή τη φορά.

Ας αποκτήσουμε την Αστυνομία που μας αξίζει, όχι αυτή που κληρονομήσαμε…

ΝΕΟΣ ΚΟΚ, ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Και μέσα στον ορυμαγδό κωμικοτραγικών εξελίξεων, να και το θέμα του νέου ΚΟΚ, όπως παρουσιάστηκε από την ηγεσία του ΥΔΤ.

Η εδώ και καιρό αναγκαία προσαρμογή του ΚΟΚ στα σύγχρονα κοινωνικά αλλά και οικονομικά δεδομένα, έρχεται στην κατάλληλη (?) στιγμή για να διαμορφώσει μια νέα σχέση κοινωνίας και Κράτους ώστε να αρχίσει να μειώνεται η αμοιβαία καχυποψία και έλλειψη εμπιστοσύνης.

Ας αρχίσουμε με ορισμένες αλήθειες που είναι απαραίτητες ως βάση συζήτησης.

Σκληρές αλήθειες.

Είμαστε ένας λαός κατά βάση απείθαρχος. Σχεδόν ανομικός. Υποτάσσουμε το συλλογικό στο ατομικό συμφέρον, θεωρούμε τους Νόμους «θηλιά» στον λαιμό μας και απαιτούμε την πλήρη εφαρμογή τους… στους άλλους.

Είμαστε επίσης ένας λαός με εφηβικό ταπεραμέντο. Θεωρούμε πως έχουμε μόνο δικαιώματα και όχι υποχρεώσεις και πάντα κάποιος άλλος φταίει για τις αβελτηρίες μας. Γι αυτό και είμαστε καλοί στο να «κατασκευάζουμε» εχθρούς.

Πώς λοιπόν μπορεί ένας τέτοιος λαός να ωφεληθεί από μια αλλαγή νόμου και πώς είναι δυνατόν να αρχίσει η Ελλάδα να μεταβάλλεται από ανομική σε ευνομούμενη χώρα?

Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν. Ούτε απλοϊκές προσεγγίσεις περί «βούρδουλα» έχουν επιτυχία. Ποιος θα επιβάλλει τον «βούρδουλα»? Ένας πολιτικός ( ο οποιοσδήποτε) που έχει τα ίδια κουσούρια με τον λαό? Ούτε θέλει, ούτε μπορεί.

Απαιτούνται συνδυαστικές πολιτικές, επιμονή και υπομονή.

Οι προτάσεις του διακεκριμένου συναδέλφου Ι. Πανούση ξεκινούν με μια μείωση των προστίμων. Φρονώ ότι το μέτρο κινείται στη σωστή κατεύθυνση. Έχω αρθρογραφήσει σχετικά από το 2007 που έγινε η τελευταία αλλαγή του ΚΟΚ και είχα τονίσει ότι τα εξοντωτικά πρόστιμα έχουν ακριβώς αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Ο μέσος αστυνομικός στην  Ελλάδα, έχει πολλά κοινά στοιχεία με αυτόν που αστυνομεύει. Κοινή γλώσσα, κουλτούρα, θρησκεία, νοοτροπία. Τα τελευταία χρόνια, έχει ακόμα ένα κοινό. Την οικονομική εξαθλίωση.

Είναι λοιπόν πολύ δύσκολο για τον Έλληνα αστυνομικό να επιβάλλει πρόστιμα εκατοντάδων ευρώ για τροχαίες παραβάσεις, όταν γνωρίζει ότι αυτό το ποσό αντιστοιχεί σε ένα μισθό του μέσου  Έλληνα.

Έτσι γίνεται επιρρεπής στις ικεσίες των πολιτών να «τους γράψει για κάτι άλλο»  πιο μικρό και ασήμαντο, που επισείει πολύ μικρότερο πρόστιμο.

Αποτέλεσμα?

Οι στατιστικοί δείκτες τροχαίων παραβάσεων αλλοιώνονται και η αποτρεπτική ισχύς των προστίμων εξαφανίζεται.

Εδώ υπεισέρχεται το μέγα πρόβλημα.

Η όλη λογική των προστίμων βασίζεται κυρίως στην αποτρεπτική τους δύναμη ως προς την τέλεση νέων παραβάσεων.

Πώς μπορεί μια  Πολιτεία να την μεγιστοποιήσει?

Στον συγκεκριμένο τομέα δε χρειάζεται να ανακαλύψουμε την… Αμερική. Η δουλειά έχει γίνει πριν από μας…για εμάς. Συγκεκριμένα, από τον Ιταλό φιλόσοφο Cessare Beccaria ο οποίος θεωρείται παγκοσμίως ο πατέρας της θεωρίας της αποτροπής.

Η ουσία της θεωρίας του είναι πως οι ποινές για να έχουν αποτρεπτικό χαρακτήρα πρέπει να πληρούν 3 βασικές προϋποθέσεις οι οποίες είναι οι εξής (με σειρά προτεραιότητας)

1.       Swift (να επιβάλλεται γρήγορα-άμεσα)

2.      Certain (η επιβολή να είναι βέβαιη)

3.      Severe (η ποινή να είναι αυστηρή)

Δεν είναι τυχαίο που η αυστηρότητα είναι τελευταία στη λίστα. Αναγκαία μεν, τελευταία δε. Αυτό διότι η αυστηρότητα (το μέγεθος) των προστίμων αποτρέπει πράξεις που τελούνται μόνο από οικονομικά ισχυρούς και όχι από τον μέσο πολίτη. Αυτός είναι και ο λόγος που τα δικαστήρια στις ΗΠΑ επιδικάζουν εξοντωτικές ποινές σε εταιρίες. Διότι ξέρουν πως αν τα πρόστιμα είναι μικρά οι εταιρίες δε θα χάσουν τον ύπνο τους και δε θα υποχρεωθούν να αλλάξουν πολιτική.

Αυτό όμως δεν ισχύει  όσον αφορά πρόστιμα στον μέσο πολίτη.

Αντιθέτως, οι άλλοι 2 παράγοντες (άμεση επιβολή και είσπραξη και η βεβαιότητα ότι θα επιβληθεί η ποινή) είναι απείρως πιο σημαντικοί.

Ας χρησιμοποιήσουμε ένα απλό παράδειγμα που όλοι βιώνουμε στην καθημερινότητα μας. Την παράνομη στάθμευση.

Ποιος είναι ο λόγος που οι περισσότεροι Έλληνες εξακολουθούν να παρκάρουν παράνομα? Κάποτε ισχυριζόμασταν ότι δεν υπάρχουν χώροι στάθμευσης. Τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί πάρα πολλοί και όμως το θέμα της παράνομης – συχνά αντικοινωνικής- στάθμευσης παραμένει.

Παρ όλο που τα πρόστιμα δεν είναι ευκαταφρόνητα…

Ο λόγος είναι ότι δεν  πληρούνται οι 2 πρώτες προϋποθέσεις της θεωρίας Beccaria.

Όλοι γνωρίζουμε ότι οι πιθανότητες να βεβαιωθεί η παράβασή μας είναι μάλλον μικρές. Γι αυτό αξίζει το κόπο να το ρισκάρουμε παρά να πληρώσουμε για παρκινγκ. (που η πληρωμή είναι άμεση) Επίσης ακόμα και αν επιβληθεί, μπορούμε να την αφήσουμε να περάσει στα χρέη μας στην Εφορία, τα οποία μπαίνουν σε ρύθμιση και εκεί η αποτρεπτική έννοια χάνεται στα βάθη της Ελληνικής γραφειοκρατίας…

Ορθή λοιπόν η μείωση των προστίμων για να επιβάλλονται ευκολότερα αλλά πρέπει η πληρωμή τους να είναι άμεση ώστε ο παραβάτης να νιώθει « στο πετσί του» την ποινή και να συνετίζεται. Η πολιτική των «δόσεων» στα πρόστιμα καταργεί και ακυρώνει τον πυρήνα της αποτρεπτικής τους ιδιότητας και εκλαμβάνεται απλώς και μόνο ως ένα ακόμα βαρίδι…

Η άλλη μέθοδος που προτείνει το υπουργείο είναι αυτή της «κοινωνικής εργασίας» κάτι που αποτελεί μεταφορά του Αγγλοσαξονικού μοντέλου του community work.

Καλό είναι να είμαστε προσεκτικοί όταν μεταφέρουμε μοντέλα άλλων χωρών με άλλη νοοτροπία, κουλτούρα και στάση ζωης στη χώρα μας. Αν φυσικά μας ενδιαφέρει η επιτυχία τους..

Δυστυχώς τέτοιες πρακτικές, αν και ορθές για χώρες με την ανάλογη κουλτούρα, δε θα έχουν τύχη στην Ελλάδα. Ο Έλλην θεωρεί αυτού του είδους την εργασία «κοροϊδία» και δε θα ανταποκριθεί. Επίσης, είναι πολύ δύσκολο κανείς να αστυνομεύσει την εφαρμογή της…

Είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθούμε πως οι Νόμοι δεν υφίστανται ως θεωρητική έννοια αλλά υπάρχουν και εφαρμόζονται από «πολίτες με στολή» σε πολίτες. Το ανθρώπινο στοιχείο και η διακριτική ευχέρεια (discretion) που έχουν οι Αστυνομικοί στην επιβολή τους είναι καθοριστικοί παράγοντες σε μια ευνομούμενη πολιτεία. Ας δώσουμε στα στελέχη Σωμάτων Ασφαλείας αλλά και στην κοινωνία  κάποια σημαντικά «εργαλεία» για να αποκτήσουν την ποθούμενη αρμονική σχέση.